Wat doe je bij een overlijden?

Je moet onmiddellijk een arts of de dienst 100 verwittigen. Zij stellen het overlijden vast. Als het een onnatuurlijke dood (ongeval, zelfmoord of geweld) is, moet je ook de politie (de dienst 101) verwittigen, zodat zij een proces-verbaal opstellen. Dat  zal overgemaakt worden aan de procureur des konings in Leuven.

Na de vaststelling van de dokter of de dienst 100 moet het overlijden ook aangegeven worden bij de burgerlijke stand van de gemeente of stad waar de persoon is gestorven. Meestal geeft de begrafenisondernemer het overlijden aan, maar in principe kan iedereen dit doen. De ambtenaar van de burgerlijke stand van de plaats van overlijden maakt dan de overlijdensakte op. Als de overledene niet gestorven is in de gemeente waar hij woonde, wordt een afschrift van de overlijdensakte overgemaakt aan de woonstgemeente. Ook daar wordt de overlijdensakte overgeschreven in de registers van de burgerlijke stand. Uittreksels uit de overlijdensakte kan je dus zowel in de overlijdensgemeente als in de gemeente van de laatste woonplaats krijgen. Bij de aangifte van overlijden worden vier uittreksels, vrij van zegel, afgegeven.

Wat breng je mee bij de aangifte van een overlijden?

• het medisch statistisch formulier (model III C) opgemaakt en ondertekend door de arts die het overlijden heeft vastgesteld
• de identiteitskaart en het rijbewijs van de overledene
• het huwelijksboekje van de betrokkene of van de ouders als de overledene ongehuwd is
• een attest met de laatste wilsbeschikking betreffende de wijze van lijkbezorging (afgeleverd door de gemeente van de laatste woonplaats)
• als de overledene niet begraven wordt in de gemeente of stad van overlijden: de toelating tot begraven van de gemeente of stad waar de overledene wordt begraven
• ingeval van crematie:
  • een aanvraag tot crematie
  • het medisch attest (formulier II)
  • een bijkomend medisch verslag van de beëdigde arts als het overlijden te wijten is aan een natuurlijke oorzaak. Bij een gewelddadig of verdacht overlijden of als de oorzaak van het overlijden niet kan worden vastgesteld, wordt het dossier rechtstreeks overgemaakt aan de procureur des konings

Wie breng je op de hoogte van het overlijden?

• werkgever
  De werkgever of de instelling die aan de betrokkene een vervangingsinkomen uitbetaalt, moet onmiddellijk verwittigd worden door middel van een overlijdensakte. Er zal nagegaan worden of alle lonen en vergoedingen waar de overledene recht op had werden uitbetaald.
• financiële instellingen
  Bij overlijden worden bankrekeningen en spaarboekjes geblokkeerd. Om die gelden vrij te maken, is een erfrechtverklaring of een akte van bekendheid nodig.
  • Voor een bedrag kleiner dan 750 euro volstaat een erfrechtverklaring. Die krijg je bij het gemeentebestuur van de woonplaats van de overledene als je een uittreksel uit de overlijdensakte en het trouwboekje van de overledene (voor ongehuwden is dat het trouwboekje van de ouders) voorlegt.
  • Een akte van bekendheid is een bewijs dat bepaalde personen de enige erfgenamen zijn. Deze akte is nodig voor bedragen groter dan 750 euro. De vrederechter van de laatste woonplaats van de overledene kan zo’n akte afleveren.
• verzekeringsmaatschappij(en)
  Als de overledene een levensverzekering had afgesloten, moet de betrokken maatschappij op de hoogte gebracht worden. Bezorg hen een uittreksel uit de overlijdensakte en een doktersattest met vermelding van de doodsoorzaak.
• pensioendienst
  Als de overledene al op pensioen was, moet je een overlijdensuittreksel en een begeleidend schrijven naar de pensioenkas sturen. Mocht het pensioen al uitbetaald worden door de Rijkskas voor Rust- en Overlevingspensioen dan hoef je niets te doen. Was de overledene nog niet gepensioneerd, dan moet de weduwe of weduwnaar binnen het jaar een overlevingspensioen aanvragen via de gemeentelijke pensioendienst.
• kinderbijslagfonds
  Wanneer minderjarigen een van de ouders verliezen, kunnen zij wezengeld krijgen bij het kinderbijslagfonds. In dit geval wordt de vrederechter verwittigd door het gemeentebestuur waar het overlijden is aangegeven met het oog op het samenroepen van een familieraad. Voor meer inlichtingen over voogdij kan je terecht op de griffie van het vredegerecht.
• successierechten
  Alle erfgenamen moeten samen een aangifte van nalatenschap en successierechten doen bij de ontvanger van het derde registratiekantoor in Leuven, Philipssite 3, 3001 Leuven. In de praktijk neemt de notaris meestal deze taak op zich. De melding moet ingediend worden binnen de vijf maanden na het overlijden d.m.v. een speciaal formulier dat je bij het derde registratiekantoor kan krijgen.
• water-, gas-, elektriciteits-, telefoon- en kabelmaatschappij
  De contracten moeten beëindigd of op een andere naam gezet worden.

Enkele praktische tips

• Als je niet zeker bent of er een testament is opgemaakt of als je niet weet bij welke notaris dat gebeurd is, kan je contact opnemen met het Centraal Register van Laatste Wilsbeschikking bij de Koninklijke Federatie van Notarissen, Bergstraat 32 in 1000 Brussel.
• Als erfgenaam kan je
  • de erfenis aanvaarden zonder meer
  • aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving (er kunnen meer schulden dan bezit zijn) 
  • verwerpen (geen schulden betalen, maar ook geen recht laten gelden op de bezittingen).
• Begravingen
  • De wijze van lijkbezorging wordt gekozen door de langstlevende echtgeno(o)t(e) of de bloedverwanten, tenzij de overledene zelf zijn wil geuit heeft. Dit kon mondeling, in een eigenhandig of notarieel testament of via de gemeentelijke registratie in het rijksregister. Meer info: begravingen.
  • Heeft de overledene de hoedanigheid van oud-strijder, krijgsgevangene, verzetslid, oorlogsinvalide of vuurkruiser, dan kan hij op een ereplein begraven worden en kunnen de nabestaanden een begrafenistoelage aanvragen.
• Doodgeboren kinderen
  Wanneer een kind overleden is op het ogenblik van de vaststelling van de geboorte door de ambtenaar van de burgerlijke stand of de door hem toegelaten geneesheer of gediplomeerde vroedvrouw, maakt de ambtenaar van de burgerlijke stand van de plaats waar het kindje ter wereld kwam, een akte van aangifte van een levenloos kind op. De ouders hebben de vrije keuze om geen, een of meer voornamen aan het kindje te geven.
• Overlijden in buitenland
  • De plaatselijke overheden kunnen de akte van overlijden van een Belg in het buitenland opmaken in de vorm die in dat land gebruikelijk is ofwel doen de Belgische diplomatieke of consulaire agenten dit.
  • Als in het buitenland de overlijdensakte opgemaakt wordt door de plaatselijke overheid zal de ambtenaar van de burgerlijke stand van de laatste woonplaats in België de overlijdensakte overschrijven als:
    • een afschrift van de overlijdensakte voor eensluidend is verklaard
    • de akte gelegaliseerd is (www.hcch.net)
    • de akte naar het Nederlands vertaald is door een beëdigd vertaler 
  • Als de overlijdensakte in het buitenland opgemaakt werd door de Belgische diplomatieke of consulaire agenten zenden deze een voor eensluidend verklaard afschrift van de akte aan het ministerie van Buitenlandse Zaken. Op verzoek van het ministerie van Buitenlandse Zaken wordt de akte overgeschreven in de registers van de burgerlijke stand van de laatste woonplaats van de overledene in België.
  • Als de buitenlandse overlijdensakte overgeschreven werd in de registers van de burgerlijke stand van de laatste woonplaats van de overledene, kan je daar voor eensluidende afschriften van de overlijdensakte krijgen.